مقالات

ابن سینا را به بزرگی جالینوس، پزشک یونانی، می‌دانند و او را جالینوس جهان اسلام می‌شناسند. کتاب «قانون» ابن سینا یک دایره‌المعارف پزشکی و حاوی آخرین دستاوردهای علم پزشکی در روزگار این دانشمند بزرگ است. این کتاب که به زبان لاتین ترجمه شده بود، تا قرن هفدهم میلادی (یازدهم هجری) در دانشگاه‌های اروپا تدریس می‌شد.
ابن سینا در روستای افشنه، از توابع شهر بخارا، متولد شد. در بیست و یک سالگی آنجا را ترک کرد و بقیه عمرش را در شهرهای مختلف ایران گذراند و به فیلسوف و طبیب بزرگی تبدیل شد. او ۲۷۹ اثر از خود به یادگار گذاشته است.
بیشتر نوشته‌های ابن سینا به زبان عربی هستند اما او چند اثر نیز به زبان مادری خود- یعنی زبان فارسی- دارد. متاسفانه بسیاری از نوشته‌های این دانشمند برجسته از بین رفته‌اند و فقط ۶۸ کتاب یا رساله از او در کتابخانه‌های شرق و غرب جهان به‌جا مانده است.
ابن سینا در بیشتر زمینه‌های علمی آثاری دارد اما عمده آثار او در زمینه فلسفه و پزشکی است. برخی از تاریخ‌دانان اخیر او را بیشتر فیلسوف می‌دانند تا پزشک؛ در حالی که به عقیده برخی دیگر، او «شاهزاده پزشکی» در قرون وسطاست. او ۴۳ اثر در زمینه پزشکی، ۲۴ اثر در زمینه فلسفه، ۲۶ اثر در زمینه فیزیک، ۳۱ اثر در زمینه الهیات، ۲۳ اثر در زمینه روان‌شناسی، ۱۵ اثر در زمینه ریاضیات، ۲۲ اثر در زمینه منطق، و پنج اثر در زمینه تفسیر قران نوشته است. او نوشته‌هایی درباره زهد، دوستی و موسیقی دارد و چند داستان نیز نوشته است.

Avicenna's Status/مجسمه ابن سینا
کتاب «القانون فی الطب» یا به‌ طور خلاصه «قانون» مهم‌ترین کتاب ابن سیناست. این کتاب که به زبان عربی نوشته شده، از معروف‌ترین کتاب‌های درسی پزشکی و تنها مرجع کامل دانش پزشکی تا زمان نویسنده است و از دل فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف جمع آوری شده است.
در سده ششم هجری، مطالب مهم کتاب قانون خلاصه نویسی شد تا دسترسی به اندیشه‌های درون آن آسان‌تر شود. نیز تفسیر‌هائی برای توضیح محتوای این کتاب بر آن نوشته شد. معروف‌ترین تلخیص‌های قانون، کتاب«ملخص قانون» است که ابن نفیس در سوریه نوشت.
قانون شامل پنج کتاب است: کتاب اول درباره اصول طب عمومی، کتاب دوم درباره داروشناسی، کتاب سوم درباره بیماری‌های بخش‌های مختلف بدن، کتاب چهارم درباره بیماری‌هایی که بخش خاصی از بدن را درگیر نمی‌کنند- مانند تب و نیز ضربه‌ها، شکستگی‌ها و در رفتگی‌ها- و کتاب پنجم شامل فرمول‌ها و دستورکارهایی برای درمان ‌های ترکیبی.
کتاب چهارم که درباره شکستگی‌ است، دو بخش دارد: یکی شکستگی عمومی و دیگر شکستگی هر یک از استخوان‌ها به طور جداگانه.
شکستگی عمومی توصیف علت‌ها، انواع، شکل‌ها، روش‌های درمان و پیچیدگی‌های شکستگی عمومی است؛ در حالی که در بخش شکستگی هر یک از استخوان‌های بدن، به ویژگی‌های شکستگی یکایک استخوان‌ها پرداخته شده است. ابن سینا با این نوع توضیح دادن، به قالب کتاب‌های درسی مدرن بسیار نزدیک می‌شود.
او توجه خواننده را به این موضوع جلب می‌کند که استخوان شکسته را نباید فورا آتل بندی کرد و بهتر است این کار تا روز پنجم به تاخیر بیفتند. امروزه این کار را تاخیر در آتل‌ بندی می‌نامند و پروفسور جرج پرکینز را نظریه‌پرداز و پیش‌گام آن می‌دانند.
ابن سینا هزار سال پیش از بِنِت، درباره آنچه امروزه شکستگی بنت نامیده می‌شود، سخن گفته است.
انسجام مطالب، جامعیت و روش توضیح آن‌ها در کتاب قانون شبیه موارد مشابه در کتاب‌های درسی امروزی است؛ از جمله رده بندی، علل بیماری‌ها، همه‌گیری‌شناسی (اپیدمیولوژی) و نشانه‌ها و تشخیص و درمان. این ویژگی‌ها سبب شده‌اند که کتاب قانون پرکاربردترین کتاب پزشکی در جهان اسلام و نیز در کشورهای اروپایی باشد. این کتاب در سده دوازدهم میلادی،پ س از آنکه جرارد کرمونیایی آن را به زبان لاتینی ترجمه کرد، در کشور‌های اروپایی شناخته شد و تا سده هفدهم میلادی در مدارس پزشکی لوویان و مونت پلیه و بر پایه گزارش یونسکو تا سال ۱۹۰۹ میلادی یعنی آغاز دوران پزشکی نوین در دانشگاه بروکسل تدریس می‌شد. ابن سینا پس از طی کردن دورانی پرفراز و نشیب در زندگی خود، در سن ۵۸ سالگی درگذشت و در شهر همدان به خاک سپرده شد.

منبع : کتاب ۱۰۰۱ اختراع میراث مسلمانان در جهان ما نوشته پروفسور سلیم الحسنی

4+